مدارهای فضایی و سفره های زمینی
تعمیر تلفن: روز ملی فناوری فضایی نباید صرفاً روزی برای تماشای دودِ سفید پرتاب ماهواره در کویر باشد. فضا باید نانی بر سفره اقتصادی ایران امروز بیاورد. اگر این صنعت نتواند از یک «موضوع امنیتی» به یک «فرصت تجاری» تبدیل شود، در نهایت زیر بار هزینه های سنگین خود کمر خم خواهد کرد و به یک خاطره گران قیمت در تاریخ مهندسی کشور تبدیل خواهد شد.
دیروز در حالی روز ملی فناوری فضایی را گرامی داشتیم که صنعت فضایی ایران بعد از دو دهه فراز و نشیب، در آغاز مسیری تاریخی ایستاده است. جمهوری اسلامی ایران با عبور از مرحله «اثبات فناوری» و رسیدن به چرخه کامل پرتاب، حال مدعی ورود به فاز «بهره برداری صنعتی» و راه اندازی پروژه های پیشگامانه است. اما امروز سوالی بنیادین هنوز بی پاسخ است: چرا غرش موشکهایی که خیلی از آنها در بهمن ماه مرزهای فضا را درنوردیدند، منجر به حرکت بهمن های ثروت در اقتصاد ملی نشده است؟ در این نوشتار به تعدادی از چالشهای صنعت فضایی پرداخته خواهد شد.
۱. تبارشناسی فنی؛ از نبوغ فنی تا تعدد متولی
روند فضایی ایران با تاکید بر استراتژی «توسعه تدریجی» و سرریز دانش موشکی شروع شد. استفاده از پلت فرم های سوخت مایع در خانواده سفیر و سپس سیمرغ، نشان دهنده تلاش قابل توجه برای ارسال ماهوارهها به مدار با ارتفاع پائین (LEO) بود که این هدف با موفقیت قابل ستایشی همراه بوده است. همچون چالشهای پیش روی سازمان فضایی ایران در طول دو دهه اخیر، میتوان به «تعدد متولی» اشاره نمود که این تداخل وظایف میان پژوهشگاه فضایی و نهادهای نظامی، سبب شده که بجای داشتن یک خانواده از موشک استاندارد، با تنوعی از محصولات مواجه باشیم. این مساله صرفه اقتصادی را کمتر و هزینه های نگهداری پایگاه های پرتاب را بالا میبرد.
۲. منظومه شهید سلیمانی؛ درگاه مدرنیته یا حصار دیجیتال؟
پروژه «منظومه شهید سلیمانی» با هدف استقرار بالاتر از 20 ماهواره برای خدمات اینترنت اشیا (IoT)، از نظر فنی چالشبرانگیزترین و بلند پروازانهترین پروژه فضایی جمهوری اسلامی در دهه جاری است. اگر ایران بتواند به چنین تکنولوژی نائل شود جایگاه خودرا در میان کشورهای صاحب این صنعت تثبیت خواهد نمود. ولی این گام بلند با مسایل زیادی روبهروست. همچون چالشهای مهندسی این ابرپروژه میتوان به مواردی همچون طول عمر ماهوارهها و تواناییی بقا در مدار اشاره نمود. آیا زیرساخت های فعلی توانایی تولید انبوه ماهواره هایی با طول عمر بالاتر از ۵ سال را دارند؟ البته نمیتوان منکر شد که این پروژه، واکنشی حاکمیتی به پدیده ماهواره های منظومه ای غربی است.
۳. سناریوی گمشده: چرا فضا نان آور نشد؟
علیرغم تمامی پیشرفتها، متاسفانه هنوز این تکنولوژی پیشرفته به یک صنعت تجاری تبدیل نشده است. دلیل اصلی عدم تأثیر مثبت این فناوری بر GDP، فقدان «چرخه برگشت سرمایه» است. از نظر مدلهای اقتصادی، فضا یک سرمایه گذاری با نرخ برگشت بالاست. به عنوان مثال یکی از بخشهای مهم تجاری سازی صنعت فضایی، کشاورزی میباشد. مدت زیادی است که ایران با بحران شدید آب روبروست. بعنوان نمونه اگر داده های ماهواره های سنجش از دور در یک پلت فرم تجاری به استارت آپ ها فروخته می شد، این امکان وجود داشت که با تحلیل طیفی خاک، بازدهی گندم افزایش و مصرف آب کم شود. اما متاسفانه این داده ها پشت دیوارهای امنیتی محبوس مانده اند. فقدان یک «بازارگاه داده» (Data Marketplace) و رویکرد امنیتی، سبب شده تا بخش خصوصی راهی به این عرصه نداشته باشد. کشاورزی ایران با روشهای سنتی در خطر است، در حالیکه ماهواره اش بالای سر او می چرخد.
۴. ماهواره زیر سایه موشک
در جغرافیای سیاسی ملتهب امروز، آزمایش های فضایی ایران بطور مستقیم با چالشهای نظامی گره خورده اند. از دید فنی، تفاوت میان یک ماهواره بر سوخت جامد (مانند قائم ۱۰۰) با یک موشک بالستیک قاره پیما (ICBM) بسیار باریک است. انجام آزمایش های موشکی، در کنار شرایط دیپلماتیک موجود، بهانه ای برای تشدید فشارهای غربی را فراهم می آورد و این مورد ریسک های بین المللی را افزایش میدهد. با بهبود شرایط سیاسی، موانع موجود بر سر این گلوگاه هم کم خواهد شد.
سخن پایانی:
روز ملی فناوری فضایی نباید فقط روزی برای تماشای دودِ سفید پرتاب ماهواره در کویر باشد. فضا باید نانی بر سفره اقتصادی ایران امروز بیاورد. اگر این صنعت نتواند از یک «موضوع امنیتی» به یک «فرصت تجاری» تبدیل گردد، در نهایت زیر بار هزینه های سنگین خود کمر خم خواهد نمود و به یک خاطره گرانقیمت در تاریخ مهندسی کشور تبدیل خواهد شد. امید است با بهرهگیری بهتر و رفع چالشهای مدیریتی از این فناوری، رشد و اعتلای هرچه بیشتر کشور عزیزمان ایران را شاهد باشیم.
کارشناس ارشد هوا فضا
212
منبع: fixtel.ir
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب